"Πολυνοίην ου πολυμαθίην ασκέειν χρή" (Δημόκριτος)                                                                                                                                   GR | EN  |

Δρ. Δημήτριος Δελβινιώτης

Ἀρχική σελίδα   Ἔρευνα  Βιογραφικό  Δημοσιεύσεις  Βυζαντινὸ Μέλος Χρήσιμα Συμπεράσματα ἀπὸ τὴν ἔρευνα Projects Χρήσιμοι Σύνδεσμοι               Βυζαντινή Ψαλμωδία   Ἡ Βυζαντινὴ Μουσικὴ ἤ Ἑλληνικὴ Ἑκκλησιαστικὴ Μουσική εἶναι ἡ φωνητικὴ μουσικὴ τῆς Ἑλληνικῆς Ὀρθόδοξης Ἐκκλησίας. Πρόκειται γιὰ μιὰ ἀποκλειστικὰ ἀνόργανη καὶ μόνο φωνητικὴ μουσικὴ, σύμφωνα μὲ τὴν Πατερικὴ ἄποψη καὶ παράδοση. Εἶναι ταυτόχρονα, Προσευχή, Τέχνη καὶ Ἐπιστήμη. Ἡ Τέχνη τῆς ἐμμελοῦς ἀπαγγελίας καὶ ψαλμώδησης τῶν ὑμνολογικῶν κειμένων τῆς θείας λατρείας, ἡ Ἐπιστήμη τοῦ φωνητικοῦ ἤχου καὶ τῆς μουσικῆς καὶ, κυρίως, ἡ Προσευχὴ τοῦ λαοῦ κατὰ τὴν θεία λατρεία. Κατὰ τὴν ταπεινή μας γνώμη, κανένα ἀπὸ τὰ τρία αὐτὰ στοιχεῖα δὲν μπορεῖ νὰ ἀφαιρεθῆ χωρὶς νὰ ἀλλοιώση τὸν χαρακτῆρα αὐτῆς τῆς μουσικῆς. Πρῶτο, βέβαια, καὶ θεμελιῶδες χαρακτηριστικὸ εἶναι ἡ προσευχὴ ἀλλὰ χωρὶς τὰ ὑπόλοιπα δύο δὲν θὰ ἦταν παρὰ μία ἁπλῆ ἀπαγγελία τοῦ ὑμνολογικοῦ κειμένου, χωρὶς τὸν πλοῦτο τῶν μουσικῶν νοημάτων καὶ εἰκόνων, τὰ ὁποῖα μόνο ἡ μουσικὴ περιέχει. Ὅπως οἱ ἱερές εἰκόνες ἀπεικονίζουν, ἱστοροῦν καὶ δηλώνουν τὴν παρουσία τῆς Ἁγίας Τριάδος στὴν Ἐκκλησία ἔτσι καὶ ἡ Ψαλτικὴ ὑμνεῖ τὸν Κύριο διὰ μόνης ζώσης φωνῆς ἐναρμονίου. Ἡ ἐπιστήμη τοῦ φωνητικοῦ ἤχου μελετᾶ καὶ, ἑπομένως, γνωρίζει καλῶς τὸ πῶς νὰ παράγη καὶ νὰ χρησιμοποιῆ τὴν φωνὴ ὥστε ὁ παραγόμενος ἦχος νὰ εἶναι κατάλληλος γιὰ τὴν ψαλμώδηση. Τόσο ἡ προφορὰ τῶν φωνηέντων ὅσο καὶ ἡ ποιότητα τῆς φωνῆς δὲν μπορεῖ νὰ εἶναι ὁποιεσδήποτε. Πιό συγκεκριμένα, ἡ ἀπαγγελία δὲν μπορεῖ νὰ ἔχη θεατρικὸ χαρακτῆρα ἀφοῦ τότε παραπέμπει σὲ ἄλλους χώρους μὴ λατρευτικοὺς, πρᾶγμα τὸ ὁποῖο καθορίζεται ἀπὸ τὴν ἀπαγγελία τῶν φωνηέντων. Ἡ ποιότητα τῆς φωνῆς δὲν μπορεῖ νὰ δημιουργῆ συνειρμοὺς ποὺ ὁδηγοῦν σὲ αἴθουσες διασκέδασης καὶ γλεντιοῦ. Συγκεκριμένα μουσικὰ χαρακτηριστικὰ ὅπως, μουσικὰ διαστήματα, ρυθμὸς, μικρομελωδίες μπορεῖ νὰ μοιάζουν στὸ ἔντεχνο ἤ στὸ λαϊκὸ ἤ σὲ ὁποιοδήποτε ἄλλο εἶδος τραγουδιοῦ, δημιουργῶντας σύγχυση καὶ ἀλλοίωση τῆς ἱερότητας τῆς ψαλμωδίας. Χρειάζεται, πραγματικὰ, μεγάλη προσοχὴ ὅταν ἐπιχειροῦνται μεταβολὲς τῶν ἀνωτέρω χαρακτηριστικῶν ἔτσι ὥστε αὐτὲς νὰ ἐντάσσονται μέσα στὸ πνεῦμα τῆς ὀρθόδοξης πίστης τῆς ἐκκλησίας μας. Ἡ ἐπιστήμη προσπαθεῖ νὰ περιγράψη μὲ ἀντικειμενικοὺς ὅρους τὰ ἀνωτέρω χαρακτηριστικὰ ἀλλὰ καὶ ἐξετάζει μὲ λεπτομέρεια τὶς ἐπιδράσεις τους στὸν χαρακτῆρα τῆς Βυζαντινῆς Μουσικῆς. Μπορεῖ νὰ κατευθύνη τὸν μουσικοδιδάσκαλο στὸ νὰ διδάξη ἐν γνώσει του τοὺς μαθητές πῶς νὰ καλλιεργήσουν τὴν φωνή τους, πῶς νὰ ψάλλουν τὰ μουσικὰ μαθήματα καὶ πῶς νὰ ἀπαγγέλλουν σωστὰ τὰ φωνήεντα. Μία σειρὰ ἀπὸ ἐπιπλέον θέματα θὰ μποροῦσαν ἀκόμα νὰ ἐξετασθοῦν καὶ νὰ μελετηθοῦν. Τέτοια εἶναι: Ἡ μουσικὴ ἔκφραση, ἡ ψυχοακουστικὴ τῶν ἤχων καὶ τῆς ψαλμωδίας, ἡ ἠχοχρωματικὴ ἀνάλυση, ὁ ἦχος μέσα στὸν ναὸ κ.ἄ. Δρ. Δημήτρης Δελβινιώτης