Μεθοδολογία (για τον / την εκπαιδευτικό)

Προτείνουμε το ερευνητικά εξελισσόμενο εκπαιδευτικό πρότυπο (ή μοντέλο) ως εκπαιδευτική μεθοδολογία για την πρόκληση- σχεδίαση- εκτέλεση- δημοσιοποίηση- γενίκευση των (όποιων) εκπαιδευτικών περιβαλλοντικών δράσεων που επιχειρούνται στην τυπική -αλλά και στην άτυπη- εκπαίδευση.

Αυτή η μεθοδολογία βασίζεται στην ιστορικά καταξιωμένη ερευνητική ή επιστημονική μεθοδολογία που απετέλεσε -και αποτελεί- το εργαλείο του ανθρώπου / ερευνητή / επιστήμονα για τη γνωριμία, την περιγραφή και την κατανόηση του φυσικού μας κόσμου. Αυτή είναι δυνατό να εξοικειώσει και να ασκήσει το μαθητή στην επιστημονική σκέψη και να τον οδηγήσει πέραν της γνώσης των εννοιών και των ορισμών, (και) στη γνώση των διαδικασιών.

Σχηματοποιούμε, το ερευνητικά εξελισσόμενο εκπαιδευτικό πρότυπο (ή μοντέλο)από τα αντίστοιχα βήματα της επιστημονικής μεθοδολογίας με αδρές γραμμές και συγκεκριμένα βήματα ως εξής:

  

Έναυσμα ενδιαφέροντος		-Έναυσμα ενδιαφέροντος (Παρατηρώ- πληροφορούμαι- ενδιαφέρομαι)
Διατύπωση υποθέσεων		-Ανάλυση- διατύπωση υποθέσεων (Αναλύω- προβληματίζομαι- υποθέτω)
Πειραματισμός		-Δραστηριότητες- πειραματισμοί- υπολογισμοί (Ενεργώ- πειραματίζομαι- υπολογίζω)
Διατύπωση θεωρίας		-Συσχετισμοί- διατύπωση συμπερασμάτων και προτάσεων- κοινοποίηση (Συσχετίζω- συμπεραίνω- προτείνω- καταγράφω- ανακοινώνω)
Διαρκής έλεγχος		-Γενίκευση- ανάδραση- έλεγχος (Γενικεύω- εμπεδώνω- προβλέπω- ελέγχω)

  

Τα βήματα αυτά του ερευνητικά εξελισσόμενου ερευνητικού προτύπου (ή μοντέλου) τα περιγράφουμε αναλυτικά και τα συνδέουμε με υποστηρικτικές προτάσεις όσον αφορά στον τρόπο εφαρμογής του στη συνέχεια:

 

-Έναυσμα ενδιαφέροντος (Παρατηρώ- πληροφορούμαι- ενδιαφέρομαι)

 

Ως έναυσμα ενδιαφέροντος μιας ομάδας (ή τάξης) μαθητών :

-        Προτείνουμε την παρατήρηση ενός φυσικού φαινομένου ή την κατάσταση ενός συστήματος ή την εστίαση σε θέμα της επικαιρότητα ή την αναφορά σε περιβαλλοντικό ή κοινωνικό πρόβλημα ή τη στάση κάποιων απέναντι του ή μια επίκαιρη επιστημονική ανακοίνωση ή πρόβλεψη ή την αναγγελία ενός νέου προϊόντος της τεχνολογίας ή τις επιπτώσεις μιας τεχνολογικής εφαρμογής ή μια έρευνα υγείας ή μια οικονομική είδηση ή μια τηλεοπτική / κινηματογραφική / θεατρική παραγωγή ή και ένα εικαστικό έργο ....

 

 

-        Προτείνουμε ως πηγές εναυσμάτων : το φυσικό και αστικό περιβάλλον, τα μέσα μαζικής επικοινωνίας, το διαδίκτυο, καλλιτεχνικές δραστηριότητες, κοινωνικούς προβληματισμούς.....

 

-        Η θεματική προκρίνεται από ένα συγκεκριμένο ζήτημα ή πρόβλημα που απασχολεί τη σχολική ή ευρύτερη (τοπική, εθνική, παγκόσμια) κοινότητα και έχει συνιστώσες και παραμέτρους τόσο φυσικές / μη ανθρωπογενείς όσο και ανθρωπογενείς, προσφέρεται Δε για διαθεματική αντιμετώπιση.

 

-        Η θεματική, τέλος, είναι δυνατό είτε να αφορά στην ενημέρωση ή / και στην αλλαγή στάσης της (σχολικής ή ευρύτερης) κοινότητας για ένα περιβαλλοντικό θέμα / ζήτημα / πρόβλημα, είτε σε ένα συγκεκριμένο περιβαλλοντικό σύστημα του οποίου η βελτίωση ή διατήρηση ή αποκατάσταση είναι δυνατό να ενδιαφέρει...

   

-Ανάλυση- διατύπωση υποθέσεων (Αναλύω- προβληματίζομαι- υποθέτω) -

 

-        Προτείνουμε την οργάνωση συζήτησης στην ομάδα για τη δημιουργία και ενδυνάμωση του προβληματισμού των μαθητών, όσον αφορά στο συγκεκριμένο θέμα που αναδείχθηκε από το έναυσμα και την καταγραφή των υποθέσεων που θα διατυπωθούν κατά τη συζήτηση.

 

- Προτείνουμε την προετοιμασία (από τον / την εκπαιδευτικό ) και τη σταδιακή σύνθεση  (από την ομάδα, με κατευθύνσεις του / της εκπαιδευτικού) ενός σχεδιαγράμματος που θα παρουσιάζει όλες (κατά το δυνατό) τις συνιστώσες και τις παραμέτρους του θέματος αλλά και τις επιδράσεις ή αλληλεπιδράσεις τους. Ένα τέτοιο σχεδιάγραμμα (που προκύπτει από τη θεματική και συστημική ανάλυση του θέματος) βοηθά στη διατύπωση των ακριβέστερων (κατά το δυνατό) υποθέσεων αλλά βοηθά επίσης  τόσο στην (κατά το δυνατό) πλήρη και διαθεματική αντιμετώπιση, όσο και στην ανάδειξη των σημαντικότερων συνιστωσών και παραμέτρων του θέματος.

 

 

-       Τις συνιστώσες και παραμέτρους του θέματος τις διακρίνουμε σε φυσικές / μη ανθρωπογενείς και ανθρωπογενείς, επισημαίνοντας όπου υπάρχει και την όποια διαπλοκή τους.

 

-       Ευκταίο είναι τη θεματική και συστημική ανάλυση να έχει προετοιμάσει ο/η εκπαιδευτικός εκ των προτέρων αλλά από τη συζήτηση να εκμαιεύεται από τους μαθητές, με διορθωτικές και (όπου απαιτείται) κατευθυντικές παρεμβάσεις του/της εκπαιδευτικού.

 

-       Προτείνουμε επίσης την ανάδειξη της ανάγκης και συμφωνία/ υπόςχεση της ομάδας για περαιτέρω μελέτη, έρευνα και- κυρίως- δράςη, η ποικιλότητα μάλιστα της οποίας επιβάλλει (ιδιαίτερα όταν πρόκειται για περιβαλλοντικά θέματα) το χωρισμό της ομάδας των μαθητών σε υποομάδες και τον καταμερισμό/ εξειδίκευση της εργασίας σε αυτές.

 

-Δραστηριότητες- πειραματισμοί- υπολογισμοί (Ενεργώ- πειραματίζομαι- υπολογίζω)

 

-        Προτείνουμε η δράση των μαθητών να αναδεικνύεται και να προβάλλεται ως το πλέον σημαντικό και απαραίτητο συστατικό του προγράμματος, συνδέοντας τη με τον απαραίτητο (επίσης) πειραματισμό κάθε επιστημονικής έρευνας.

 

-        Η δράση των μαθητών είναι δυνατό -και συνιστάται- να εκτείνεται (κατά υποομάδες) από δραστηριότητες που αφορούν στην αναζήτηση πληροφορίας έως και τον πειραματισμό.

 

Όσον αφορά στις δραστηριότητες, αυτές είναι δυνατό να είναι : η αναζήτηση πληροφορίας από προφορικές, έντυπες ή / και ηλεκτρονικές πηγές (περιλαμβανομένου) του διαδικτύου, αν είναι εφικτό), η συζήτηση με ειδικούς, η επικοινωνία με αρμοδίους, η καταγραφή της κοινής γνώμης και οι δημοσκοπήσεις (στο σχολικό ή/ και στον ευρύτερο κοινωνικό κύκλο), οι επισκέψεις σε πεδία ενδιαφέροντος (αστικές ή μη περιοχές, επιστημονικά εργαστήρια, χώρους οίκησης ή εργασίας, βιομηχανικούς ή τουριστικούς χώρους  περιοχές καλλιεργειών ή εξορύξεων, δημοσίων έργων κ.τ.λ.),

 

-        Όσον αφορά στον πειραματισμό, αυτός είναι δυνατό να εκτελείται είτε στο εργαστήριο φυσικών επιστημών και τεχνολογίας, είτε σε εργασία (επί του) πεδίου ( in situ). Ο πειραματισμός ανάλογα με την ηλικιακή βαθμίδα  των μαθητών, είναι δυνατό να περιλαμβάνει : εκτέλεση απλών πειραμάτων (με χρήση κοινών υλικών, αντιδραστηρίων και διατάξεων) και ποιοτική κωδικοποίηση των αποτελεσμάτων τους, εκτέλεση συνθετότερων πειραμάτων (με χρήση εργαστηριακών υλικών, αντιδραστηρίων και συσκευών) και ποσοτικές μετρήσεις.

 

-        Όταν δεν εκτελούνται μετρήσεις, η κωδικοποίηση των πειραματικών αποτελεσμάτων γίνεται με την καταγραφή τους ή/ και τη ζωγραφική ή τη φωτογραφική απεικόνιση τους...

 

-        Όταν εκτελούνται ποσοτικές μετρήσεις (εκτός των όποιων απεικονίσεων) συνιστάται η συστηματική καταγραφή τους και (όπου είναι δυνατό): η σύνθεση πινάκων και γραφημάτων, ο υπολογισμός σφαλμάτων και ανοχών, η στατιστική τους επεξεργασία, η στάθμιση και η αξιολόγηση τους...

 

-        Ο συντονισμός των υποομάδων, η τήρηση κανόνων δεοντολογίας (όσον αφορά στην συμπεριφορά) και ασφάλειας (όσον αφορά στην εργασία στο εργαστήριο αλλά και στο πεδίο), ο χρονισμός και η τήρηση χρονοδιαγράμματος αλλά και η ανάδραση της πληροφορίας είναι βασικές συνιστώσες της επιτυχίας μιας  τέτοιας συλλογικής δράσης.

  

-Συσχετισμοί- διατύπωση συμπερασμάτων και προτάσεων- κοινοποίηση (Συσχετίζω- συμπεραίνω- προτείνω- καταγράφω- ανακοινώνω) -

 

Τη συγκέντρωση, την αξιολόγηση και τη σύνθεση του συγκεντρωθέντος υλικού και δεδομένων, ακολουθεί (με ενεργοποίηση όλης της ομάδας και συντονιστή τον/ την εκπαιδευτικό) η συσχέτιση των επιμέρους συμπερασμάτων και η διατύπωση ενός γενικότερου. Η όλη διαδικασία γίνεται με συνεχή σύγκριση των αποτελεσμάτων και συμπερασμάτων με τις αρχικές υποθέσεις της ομάδας, όπως είχαν σχηματοποιηθεί στη θεματική και συστημική ανάλυση.

-        Τα συμπεράσματα είναι δυνατό να διατυπωθούν και ως θεωρία όσον αφορά στα αίτια και στον τρόπο με τον οποίο οι συνιστώσες και οι παράμετροι (φυσικοί/ μη ανθρωπογενείς και ανθρωπογενείς) επιδρούν στην κατάσταση και στην εξέλιξη του συγκεκριμένου θέματος που ερευνήθηκε. Αυτές οι συνιστώσες και παράμετροι πρέπει να εξετασθούν διαθεματικά, με όλες τις ιστορικές, τεχνολογικές, κοινωνικές, ... εκφάνσεις τους.

 

-        Ευκταία είναι η διατύπωση στη συνέχεια προτάσεων της ομάδας που να αποσκοπούν είτε στη διατήρηση, ή στη βελτίωση, ή στη διόρθωση μιας κατάστασης ή ενός συστήματος που έχει σχέση με το εξεταζόμενο θέμα. Οι προτάσεις είναι δυνατό να απευθύνονται στις αρχές ή στη διοίκηση, στην κοινότητα (ευρύτερη ή σχολική) αλλά και στον καθένα μας χωριστά. Αυτονόητο είναι ότι αυτές πρέπει να είναι διατυπωμένες με σαφήνεια, περιεκτικότητα, και συντομία αλλά και με μετριοπάθεια που αρμόζει σε μια εκπαιδευτική ομάδα, μη ειδικών....

 

-        Μεγάλη σημασία έχει η παρουσίαση τόσο του σχεδίου δραστηριοτήτων που υλοποιήθηκε όσο και των προτάσεων που προέκυψαν. Η παρουσία ση  πρέπει να συνδυάζει μια πλήρη περιγραφή/ καταγραφή όλων των φάσεων - από το έναυσμα και τον προβληματισμό,... έως τη σύνθεση των δεδομένων, γραφήματα, σχέδια, εικόνες),..., με το βιντεοσκοπημένο ή ηχογραφημένο υλικό (αν υπάρχει), την οργάνωση έκθεσης ή/ και ομιλιών, ακόμα και δραματοποιήσεις (στο σχολείο ή/ και στην τοπική κοινωνία),... Επισημαίνεται ιδιαίτερα ότι στην παρουσίαση πρέπει να συμπεριλαμβάνονται και να τονίζονται οι δραστηριότητες που είχαν σχέση με την έρευνα και τη μελέτη/ καταγραφή των φυσικών αρχών, καθώς και οι όποιοι πειραματισμοί στο εργαστήριο ή μετρήσεις in situ, δεδομένου ότι είναι αναγκαίο να προβάλλεται ο εκπαιδευτικός/ επιστημονικός χαρακτήρας αυτών των δραστηριοτήτων.

 

Τέλος, συνίσταται η ευρύτερη δημοσιοποίηση (όλου ή μέρους του σχεδίου), είτε από τα μαθητικά ή/ και τα τοπικά μέσα ενημέρωσης  (φυλλάδια, έντυπα, ραδιοφωνικούς ή τηλεοπτικούς σταθμούς ...) είτε από το διαδίκτυο. Η τελευταία δυνατότητα προσφέρεται ιδιαίτερα, γιατί απαιτεί ελάχιστα πρόσθετα μέσα (την ανεύρεση και χρησιμοποίηση ενός οπτικού ψηφιοποιητή/ scanner), ενώ διατηρεί τους  όποιους χρωματισμούς στα σχέδια και στις εικόνες (που δεν διατηρούνται σε ασπρόμαυρη έντυπη αναπαραγωγή, αν αποκλεισθεί για οικονομικούς λόγους η έγχρωμη έντυπη αναπαραγωγή), είναι δυνατό να περιλάβει και το τυχόν βιντεοσκοπημένο ή ηχογραφημένο υλικό και - κυρίως - εξασφαλίζει ένα ευρύτερο κοινό χωρίς περαιτέρω έξοδα....... Η δημοσιοποίηση (και) από το διαδίκτυο τέτοιων εργασιών, εκτός της προβολής τους, βελτιστοποιούν και την εκπαιδευτική συμβολή τους, σε ευρύτερη έννοια. Άλλες ομάδες ακολουθώντας την ίδια ή άλλη μεθοδολογία, είναι πιθανό, να αντλήσουν ιδέες ή/ και υλικό υιοθετώντας ή όχι τη μεθοδολογία ή τις πρακτικές, να προχωρήσουν στη σχεδίαση και υλοποίηση, παρόμοιων ή όχι, δραστηριοτήτων.

 

 

-Γενίκευση- ανάδραση- έλεγχος (Γενικεύω- εμπεδώνω- προβλέπω- ελέγχω)

-        Μετά την παρουσίαση/ δημοσιοποίηση των αποτελεσμάτων και των προτάσεων, αν η ομάδα ευελπιστεί ότι οι διαπιστώσεις της ή/ και οι προτάσεις της είναι δυνατό να διατηρήσουν (την καλή) ή να βελτιώσουν (την κακή) κατάσταση του συστήματος (αν η πραγματοποιηθείσα έρευνα/ σχέδιο δραστηριοτήτων είχε ως αντικείμενο την κατάσταση ενός συστήματος και κατέληγε σε εφικτές προτάσεις) ή είναι δυνατό να συμβάλλουν στην ενημέρωση ή/ και στη βελτίωση ή την αλλαγή της στάσης των μελών της και των όποιων άλλων, αποφασίζει να προχωρήσει τις περιβαλλοντικές δράσεις της.

 

-        Στην περίπτωση που η έρευνα/ σχέδιο δραστηριοτήτων αφορούσε σε γενικότερο θέμα, τότε το αποτέλεσμα και οι προτάσεις της έχουν ως σκοπό μόνο την ενημέρωση και τη βελτίωση ή αλλαγή της στάσης των μελών της και των όποιων άλλων.

 

-        Ευκταίο είναι η ομάδα (ως άτομα ή/και ως σύνολο) να συνεχίσει να ενδιαφέρεται για το θέμα/ σύστημα που ερευνήθηκε/ μελετήθηκε αλλά και να αλληλεπιδρά (συντηρητικά ή διορθωτικά ) ως ομάδα/ μαθητές/ πολίτες αλλά και ενδεχομένως αργότερα ως υπεύθυνοι...

 

-        Ευκταία είναι επίσης η γενίκευση του ενδιαφέροντος, αλλά και η εφαρμογή των συμπερασμάτων και προτάσεων σε άλλα περιβαλλοντικά θέματα/ μηνύματα/ προβλήματα.

 

Έτσι, επιτυγχάνεται η εμπέδωση της μεθοδολογίας και των πρακτικών, προβλέπεται η εξέλιξη  και άλλων περιβαλλοντικών συστημάτων, προτείνονται επιθυμητές στάσεις και εφικτές λύσεις και για άλλα περιβαλλοντικά θέματα/ ζητήματα/ προβλήματα και, βέβαια, εξασφαλίζεται η ανάδραση και ο συνεχής έλεγχος των μαθητών (και μελλοντικών πολιτών/ επιστημόνων/ αρμοδίων...)