Ἀρχαιολογικὴ Συλλογὴ Μονεμβασίας

Ἡ Ἀρχαιολογικὴ Συλλογὴ τῆς Μονεμβασίας παρουσιάζει στοιχεῖα τῆς μνήμης ἀλλὰ καὶ τῆς γνώσης μας γιὰ τὴν ταυτότητα τοῦ «περιώνυμου ἄστεως» τῆς Μονεμβασίας, ἡ παρουσία τῆς ὁποίας στὴ βραχώδη ἄκρη τῆς Πελοποννήσου μαρτυρεῖται ἀπὸ τὸν 6ο μ.Χ. αἰῶνα. Ἡ Συλλογὴ ἐγκαινιάσθηκε τὸν Ἰούλιο τοῦ 1999.

Ἡ ἐπίκαιρη θέση τῆς Μονεμβασίας στοὺς θαλάσσιους δρόμους, ὁ στόλος της ποὺ κυριαρχοῦσε στὰ γνωστὰ λιμάνια τῆς Μεσογείου ἀλλὰ καὶ σ᾿ αὐτὰ τοῦ Εὐξείνου Πόντου, τὰ φημισμένα προϊόντα της (ὅπως ὁ ἐξαίρετος Μαλβάζιος οἶνος), τὰ μέλη τῆς κοινωνίας της ποὺ διακρίθηκαν στὸ ἐμπόριο, σὲ «τεχνῶν ἀσκήσεις» καὶ σὲ ἄλλες πνευματικὲς δραστηριότητες, ἡ τοπικὴ ἐκκλησία της ποὺ ἀνέδειξε σημαντικὲς προσωπικότητες, ἀλλὰ καὶ ἡ εὔνοια ποὺ τῆς παρασχέθηκε μὲ αὐτοκρατορικὰ χρυσόβουλα, σφυρηλάτησαν τὸ κῦρος καὶ τὴ φήμη της.

Μέσα στὸν ἀνοικτὸ μουσειακὸ χῶρο τῆς Μονεμβασίας τὰ ἱστάμενα μνημεῖα της (φρούριο, τείχη, σημαντικοὶ ναοί, σπίτια, δημόσια κτίρια, χαμάμ, στέρνες), ποὺ εἶχαν τύχει καὶ τῆς προσοχῆς τῆς ἐπιστημονικῆς ἔρευνας, ἀποτελοῦν τεκμήρια τοῦ παρελθόντος της καὶ σηματοδοτοῦν καὶ τὴν ἱστορική της διαδρομή. Ἔλειπαν, ὅμως, οἱ πληροφορίες γιὰ ἄλλες ὄψεις τῆς ζωῆς τῶν κατοίκων.

Ἡ μόνιμη ἔκθεση ὀργανώθηκε γιὰ νὰ παρουσιάσει στὸ εὐρὺ κοινὸ ἀρχαιολογικὰ εὑρήματα, ποὺ προέκυψαν ἀπὸ περισυλλογὲς καὶ ἀνασκαφικὲς διερευνήσεις στὸ χῶρο τῆς Μονεμβασίας. Ἀποτελοῦν ἱστορικὲς μαρτυρίες τῆς ἀνθρώπινης δραστηριότητας καὶ καλλιτεχνικῆς ζωῆς ποὺ ἀναπτύχθηκε ἐδῶ, ἀπὸ τὰ παλαιοχριστιανικὰ χρόνια μέχρι τὴν ὄψιμη Τουρκοκρατία, ἀλλὰ καὶ ὑποδηλώνουν τὴν ἐπικοινωνία τῆς Μονεμβασίας, ἐμπορικὴ καὶ πολιτισμική, μὲ ἄλλες περιοχές.

Ἡ Συλλογὴ τῆς Μονεμβασίας στεγάζεται σὲ ἱστορικὸ διατηρητέο κτήριο μὲ πολλὲς οἰκοδομικὲς φάσεις: κτίσθηκε ὡς Τζαμὶ στὴν Τουρκοκρατία (16ος αἰῶνας), μετασκευάσθηκε σὲ δημόσιο κτήριο στὴν Β´ Ἐνετοκρατία (1690-1713) καὶ λειτούργησε ὡς φυλακὴ καὶ καφενεῖο μετὰ τὴν Ἀπελευθέρωση. Μὲ τὴ στέγαση σὲ αὐτὸ τῆς Ἀρχαιολογικῆς Συλλογῆς ξεκινᾷ μία νέα φάση στὴν ἱστορία του.

Στόχος τῆς ἔκθεσης εἶναι νὰ δώσει στοιχεῖα ἀφενὸς γιὰ τὸ δημόσιο βίο, μέσα ἀπὸ τὴ θεματικὴ ἑνότητα τῶν γλυπτῶν τοῦ δομημένου περιβάλλοντος, καὶ ἀφετέρου γιὰ τὸν ἰδιωτικὸ ἢ ἀτομικὸ βίο, μέσα ἀπὸ ἐκείνη τῶν ἀντικειμένων κεραμικῆς καὶ μικροτεχνίας. Ἡ ἔκθεση ἔχει πρωταρχικὰ παιδευτικὸ ἀλλὰ καὶ πληροφοριακὸ χαρακτῆρα καὶ τὰ ἐκθέματα συνοδεύονται, ἐκτὸς ἀπὸ τὶς πινακίδες τους, καὶ ἀπὸ ἀνάλογα δίγλωσσα ἐπεξηγηματικὰ κείμενα. Ἡ προτεινόμενη γιὰ τὸν ἐπισκέπτη διαδρομὴ ἀρχίζει ἀπὸ τὴ βόρεια ἐσωτερικὴ ὄψη τοῦ κτηρίου, μὲ μία ὁμάδα γλυπτῶν τοῦ ἐξωτερικοῦ χώρου: τὰ οἰκόσημα, δυτικὴ συνήθεια ποὺ εἰσάγεται κατὰ τὴ Φραγκοκρατία (ἀνάγλυφο μὲ τὸ λέοντα τῆς Βενετίας, πλάκα τοῦ 1525 μὲ ἀνάγλυφο θυρεό) καὶ τὰ γλυπτὰ ποὺ ἔχουν σχέση μὲ τὸ ζωτικὸ γιὰ τὴν Καστροπολιτεία θέμα τοῦ νεροῦ καὶ τῆς ὕδρευσης (στόμιο στέρνας, πλάκα κρήνης κ.ἄ.).

Ἄλλη ὁμάδα ἀποτελοῦν ἀρχιτεκτονικὰ γλυπτὰ ἐκκλησιῶν μὲ προεξέχοντα τὰ προερχόμενα ἀπὸ τὴν Ἁγία Σοφία, 12ου μ.Χ. αἰῶνα, τὰ ὁποῖα, ὅμως, λόγω τῶν μετατροπῶν ποὺ ὑπέστη ὁ ναός, δὲν εἶναι δυνατὸν σήμερα νὰ ἐπανατοποθετηθοῦν (περιθύρωμα, τμῆμα εἰκονοστασίου κ.ἄ.). Ἰδιαίτερη μνεία γίνεται γιὰ τὰ γλυπτὰ στὰ ὁποῖα εἶναι φανερὴ καὶ δεύτερη χρήση, καὶ κατὰ συνεκδοχὴ γιὰ τὴν ἀνακύκλωση τοῦ μαρμάρου, ὑλικοῦ δυσεύρετου καὶ οἰκονομικῶς δαπανηροῦ, καθὼς καὶ γιὰ τὰ θέματα τοπικῶν συνεργείων μαρμαρογλυπτῶν, τοπικῶν λατομείων κ.ἄ.

Στὸ νότιο ἐσωτερικὸ τοῖχο ἔχει ἀνασυντεθεῖ καὶ ἐκτίθεται μαρμάρινο τέμπλο τοῦ τέλους τοῦ 11ου αἰῶνα, ποὺ προέρχεται ἀπὸ μεσοβυζαντινῶν χρόνων ναό, τὸν παλαιότερο ἀπὸ τοὺς ναοὺς τοῦ Κάστρου, ὁ ὁποῖος ἀποκαλύφθηκε τὰ τελευταῖα χρόνια μετὰ ἀπὸ ἀνασκαφικὴ διερεύνηση.

Ἡ ἔκθεση ὁλοκληρώνεται στὶς προθῆκες μὲ τὰ κεραμικά, τὰ οἰκιακὰ σκεύη καὶ τὰ ἀντικείμενα προσωπικῆς χρήσης, τὰ εἴδη καπνιστοῦ. Μὲ ἕνα πέρασμα, δηλαδή, σὲ ἀντικείμενα τοῦ ἰδιωτικοῦ βίου καὶ σὲ πληροφόρηση γιὰ τὴν καθημερινὴ ἰδιωτικὴ ζωή. Περιλαμβάνονται τρεῖς ὁμάδες ἀντικειμένων:

α) Τὰ ἐπιτραπέζια σκεύη
β) Τὰ σχετικὰ μὲ τὰ ὑγρά, καὶ
γ) τὰ σχετικὰ μὲ τὴ φωτιά

Ἡ λειτουργία τῆς Ἀρχαιολογικῆς Συλλογῆς καὶ ὡς χώρου ὑποδοχῆς καὶ προσανατολισμοῦ τοῦ ἐπισκέπτη μέσα στὸ Κάστρο ὑποστηρίζεται ἀπὸ τὸ χάρτη στὸ κέντρο τῆς αἴθουσας, μὲ τὰ κυριότερα μνημεῖα καὶ μὲ προτεινόμενες διαδρομές.

Αἰμιλία Μπακούρου, Ὑπουργεῖο Πολιτισμοῦ